Herziening NEN 3140: wat is bekend over het ontwerp uit 2026?

NEN 3140 is in Nederland de norm voor de bedrijfsvoering van elektrische installaties op laagspanning: hoe u een installatie veilig beheert, hoe er veilig aan wordt gewerkt en hoe u met periodieke inspecties aantoont dat de installatie in goede staat blijft. De huidige uitgave dateert in de basis uit 2011. Begin mei 2026 heeft NEN een herzien ontwerp in publieke commentaarronde gebracht. In dit artikel zetten we op een rij wat er bekend is, wat (nog) niet, en wat u nu al kunt doen.

Wat is er gepubliceerd en tot wanneer kunt u reageren?

NEN heeft op 4 mei 2026 bekendgemaakt dat de herziening van NEN 3140 en NEN 3840 in publieke commentaarronde gaat. NEN 3840 is de tegenhanger voor hoogspanningsinstallaties. Iedereen kan het ontwerp inzien en commentaar indienen via de website voor normontwerpen van NEN.

Na de commentaarronde verwerkt de normcommissie de reacties. Pas daarna volgt de definitieve publicatie. Een datum daarvoor is niet bekendgemaakt.

Waarom wordt NEN 3140 herzien?

De belangrijkste aanleiding is de Europese norm EN 50110-1, de algemene norm voor de bedrijfsvoering van elektrische installaties. NEN 3140 en NEN 3840 worden in de praktijk samen met EN 50110-1 gebruikt: de Europese norm geeft het algemene kader, de Nederlandse normen werken dat nationaal uit en vullen het aan.

EN 50110-1 is in 2023 in een nieuwe, derde editie verschenen. Volgens de beschrijving van de Britse normuitgever is een van de belangrijke wijzigingen in die editie een vereenvoudiging van de begrippen rond verantwoordelijke personen en hun niveau van verantwoordelijkheid. Omdat de Nederlandse normen daarop aansluiten, moesten ook NEN 3140 en NEN 3840 worden bijgewerkt.

NEN noemt drie hoofdlijnen van de herziening:

• de normen sluiten aan op de vernieuwde EN 50110-1;
• NEN 3140 en NEN 3840 zijn opnieuw op elkaar afgestemd;
• de structuur van beide normen is aangepast, en ze zijn op onderdelen scherper uitgewerkt dan de Europese norm, met toevoegingen ten opzichte van de vorige uitgave.

Het uitgangspunt blijft ongewijzigd: veilig werken aan, met en in de nabijheid van elektrische installaties.

Wat is er bekend over de inhoudelijke richting?

Hier is voorzichtigheid op zijn plaats. Het ontwerp is een concept dat na de commentaarronde nog kan veranderen, en de officiële aankondiging van NEN gaat niet in op inhoudelijke details zoals rollen of een risicogestuurde aanpak. Wat hieronder staat, is gebaseerd op eerste analyses van opleiders en vakpartijen die het ontwerp hebben bestudeerd. Behandel het als richting, niet als vaststaande eis.

Rollen en verantwoordelijkheden. De bekende rollen uit NEN 3140, zoals de installatieverantwoordelijke, de werkverantwoordelijke, de vakbekwaam persoon en de voldoend onderricht persoon, lijken in de basis te blijven bestaan. Volgens eerste analyses legt het ontwerp meer nadruk op de regierol van de installatieverantwoordelijke en wordt scherper afgebakend wie welke werkzaamheden mag uitvoeren. Dat sluit aan bij de vereenvoudigde begrippen in EN 50110-1. Meer over deze rol leest u in het artikel over de installatieverantwoordelijke.

Risicogestuurd werken. Verschillende vakbronnen beschrijven de herziening als een verdere stap naar een risicogestuurde aanpak: vooraf risico's analyseren, verantwoordelijkheden expliciet beleggen en keuzes vastleggen. Dat is geen breuk met de huidige praktijk. Ook nu al hoort de frequentie van periodieke inspecties te volgen uit een risicobeoordeling.

Inspectie van installaties. Eerste analyses noemen onder meer een duidelijker onderscheid tussen meten, beproeven en inspecteren, en een scherper omschreven minimale inhoud van het inspectierapport. Of en hoe dit in de definitieve tekst terechtkomt, is afwachten.

Let op op internet circuleren al artikelen die spreken over "de nieuwe NEN 3140:2026" alsof die van kracht is. Dat klopt niet. Er ligt een ontwerp ter commentaar; de definitieve norm is nog niet gepubliceerd. Pas uw procedures niet aan op basis van conceptteksten of samenvattingen daarvan.

Wat blijft gelden tot de definitieve publicatie?

Tot de herziene norm definitief is gepubliceerd, blijft NEN 3140:2011+A3:2019 de geldende uitgave. Inspecties, aanwijzingen en werkprocedures die daarop zijn gebaseerd, blijven gewoon geldig.

Ook het wettelijke kader verandert niet door de herziening. Artikel 3.4 van het Arbobesluit stelt eisen aan elektrische installaties op de arbeidsplaats. NEN 3140 wordt in de praktijk gebruikt om aan te tonen dat aan die eisen wordt voldaan. Dat blijft zo, ongeacht welke uitgave u toepast. Meer over die verhouding leest u bij wet- en regelgeving.

Ook het onderscheid met NEN 1010 blijft overeind. NEN 1010 gaat over het ontwerp en de aanleg van installaties en de verificatie bij oplevering, NEN 3140 over de bedrijfsvoering en de periodieke inspectie daarna. Zie hiervoor ook NEN 1010 of NEN 3140.

Wanneer verschijnt de definitieve norm en is er een overgangstermijn?

Dat is op dit moment niet bekend. NEN heeft geen publicatiedatum genoemd, en de duur van de verwerking hangt af van de hoeveelheid en de aard van het commentaar. Ook over een eventuele overgangsperiode is nog niets bekendgemaakt.

Omdat NEN 3140 geen wettelijk aangewezen norm is in de zin van het Bbl, gaat het bij een overgang vooral om de vraag wanneer de nieuwe uitgave als stand van de techniek geldt. Inspectiebedrijven, certificatieregelingen en opleiders zullen daarvoor hun eigen planning maken. Houd de pagina updates in de gaten voor nieuws over de publicatie.

Wat kunt u nu al doen?

U hoeft niet te wachten op de definitieve norm om voorbereid te zijn. De onderwerpen waar de herziening zich volgens de eerste analyses op richt, zijn onder elke versie de basis van goede bedrijfsvoering:

1. Controleer uw aanwijzingen. Is er een schriftelijk aangewezen installatieverantwoordelijke, zijn werkverantwoordelijken en vakbekwame en voldoend onderrichte personen aangewezen, en sluiten die aanwijzingen aan bij wat mensen in de praktijk doen?
2. Leg uw risicobeoordeling vast. Onderbouw de gekozen inspectiefrequenties en werkwijzen. Een vastgelegde afweging is onder elke uitgave beter verdedigbaar dan een vaste termijn zonder motivatie.
3. Breng uw installatiedocumentatie op orde. Actuele tekeningen, schema's en eerdere inspectierapporten maken elke inspectie efficiënter.
4. Volg de opleidingen bij. Zorg dat de kennis van uw medewerkers actueel is en plan bijscholing zodra de definitieve norm verschijnt.
5. Overweeg commentaar. Werkt u dagelijks met NEN 3140, dan kunt u tot 7 juli 2026 zelf reageren op het ontwerp.

Wie deze basis op orde heeft, kan de overstap naar de herziene norm straks gericht maken in plaats van onder tijdsdruk. Meer over de huidige inspectiepraktijk vindt u bij periodieke inspectie.