Inspecties
Inspectie van medisch gebruikte ruimten
Norm NEN 1010 deel 7-710
In ruimten waar patiënten worden onderzocht of behandeld, gelden strengere eisen aan de elektrische installatie dan in een kantoor. Een patiënt kan verdoofd zijn, aangesloten op apparatuur of een katheter dicht bij het hart hebben. Kleine lekstromen of een onverwachte spanningsonderbreking kunnen dan ernstige gevolgen hebben. NEN 1010 bevat hiervoor deel 7-710.
Wat zijn groep 0, groep 1 en groep 2?
Deel 7-710 deelt medisch gebruikte ruimten in naar het risico voor de patiënt. Die indeling bepaalt welke beschermingsmaatregelen nodig zijn.
| Groep | Kenmerk | Voorbeelden (afhankelijk van gebruik) |
|---|---|---|
| Groep 0 | Geen toegepaste onderdelen van medisch elektrische apparatuur aan de patiënt | Spreekkamer zonder aangesloten apparatuur |
| Groep 1 | Toegepaste onderdelen uitwendig of invasief, maar niet aan het hart; onderbreking van de voeding is niet levensbedreigend | Onderzoekskamer, fysiotherapie, dialyse afhankelijk van situatie |
| Groep 2 | Toegepaste onderdelen bij ingrepen aan of nabij het hart, operaties of levensreddende behandelingen, waarbij onderbreking van de voeding levensbedreigend kan zijn | Operatiekamer, intensive care, hartkatheterisatie |
In oudere documenten komt u nog een indeling in klassen tegen; die stamt uit eerdere uitgaven van de norm. Bij een inspectie hoort de actuele indeling per ruimte vast te liggen, bij voorkeur in een overzicht dat de zorginstelling beheert.
Welke bijzondere eisen gelden?
Aardlekbeveiliging. In groep 1- en groep 2-ruimten worden eindgroepen beveiligd met een aardlekschakelaar van maximaal 30 mA, behalve de circuits die op het medisch IT-stelsel zijn aangesloten.
Medisch IT-stelsel. In groep 2-ruimten worden de circuits voor medische apparatuur die nodig is voor levensondersteuning en chirurgische toepassingen gevoed via een medisch IT-stelsel met een scheidingstransformator. Bij een eerste isolatiefout volgt geen uitschakeling, maar een melding.
Isolatiebewaking. Een isolatiebewakingstoestel bewaakt het IT-stelsel continu. Het geeft een optisch en akoestisch alarm op een plek waar het personeel dit kan waarnemen. Ook overbelasting en te hoge temperatuur van de scheidingstransformator horen te worden gesignaleerd.
Aanvullende potentiaalvereffening. In groep 1- en groep 2-ruimten worden geleidende delen in de patiëntomgeving opgenomen in een aanvullende vereffening, zodat er geen gevaarlijke spanningsverschillen kunnen ontstaan tussen delen die de patiënt of het personeel tegelijk kan aanraken.
Veiligheidsvoeding. Voor groep 1- en vooral groep 2-ruimten gelden eisen aan de reservevoorziening en de omschakeltijd, zodat verlichting en kritische apparatuur bij uitval van het net snel weer werken.
Waar let de inspecteur extra op?
Bij een inspectie in medisch gebruikte ruimten komen bovenop de standaardmetingen van NEN 1010 deel 6 een aantal specifieke beproevingen:
- functionele beproeving van de isolatiebewaking, inclusief de melding op de alarmpost;
- controle van de belasting en temperatuurbewaking van de scheidingstransformator;
- meting van de weerstand van de aanvullende vereffeningsleidingen in de patiëntomgeving;
- functionele beproeving van de omschakeling naar de veiligheidsvoeding;
- controle of de aanduiding van IT-contactdozen klopt en of er geen niet-medische apparatuur op het IT-stelsel is aangesloten.
In de praktijk een veelvoorkomend probleem is een isolatiebewaking die regelmatig alarmeert en daardoor wordt genegeerd. Elke melding hoort te worden onderzocht; een structureel alarm wijst op een fout of op apparatuur die niet op het IT-stelsel thuishoort.
Periodieke inspectie en beheer
Na oplevering valt de installatie onder de periodieke inspectie volgens NEN 3140. Voor medisch gebruikte ruimten ligt het voor de hand een kortere termijn te kiezen en de specifieke voorzieningen, zoals isolatiebewaking en omschakeling, tussentijds functioneel te testen.
Let op het verschil tussen de installatie en de apparatuur. Medisch elektrische apparatuur wordt volgens eigen normen gecontroleerd, meestal door de medische techniek van de instelling. Afstemming tussen technische dienst en medische techniek voorkomt dat onderdelen tussen wal en schip vallen. Begrippen als IT-stelsel en potentiaalvereffening vindt u ook in de begrippenlijst.
Veelgestelde vragen
Wie bepaalt of een ruimte groep 0, 1 of 2 is?
De indeling volgt uit het medisch gebruik van de ruimte en hoort te worden vastgesteld in overleg met de medische staf of de verantwoordelijke binnen de zorginstelling. De installateur kan de indeling niet zelfstandig bepalen, omdat het gaat om de behandelingen die er plaatsvinden. Leg de indeling vast, want zij bepaalt welke eisen gelden.
Geldt deel 7-710 ook voor een huisartsenpraktijk of tandartspraktijk?
Deel 7-710 geldt voor ruimten waarin medische behandelingen of onderzoeken plaatsvinden waarbij medisch elektrische apparatuur met de patiënt in contact komt. Dat kan dus ook in een praktijk buiten het ziekenhuis het geval zijn. Of een ruimte groep 0 of groep 1 is, hangt af van de apparatuur en de behandelingen.
Waarom wordt in een operatiekamer geen aardlekschakelaar gebruikt om af te schakelen?
In groep 2-ruimten kan een plotselinge onderbreking van de voeding levensbedreigend zijn. Daarom wordt voor kritische apparatuur een medisch IT-stelsel toegepast: bij een eerste isolatiefout volgt een alarm in plaats van een uitschakeling, zodat de behandeling kan doorgaan en de fout later wordt opgelost.