Bbl vervangt Bouwbesluit 2012: wat verandert er voor elektra?

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Daarmee is het Bouwbesluit 2012 vervallen en vervangen door het Besluit bouwwerken leefomgeving, kortweg het Bbl. Voor wie verantwoordelijk is voor een bedrijfspand roept dat vragen op: moet de elektrische installatie nu aan nieuwe eisen voldoen, en geldt er een andere versie van NEN 1010? In dit artikel zetten we op een rij wat er verandert, wat hetzelfde blijft en wat u als organisatie concreet kunt doen.

Wat is het Bbl en waarom vervangt het het Bouwbesluit?

De Omgevingswet bundelt een groot aantal wetten en regelingen over de fysieke leefomgeving. Onder die wet hangen vier algemene maatregelen van bestuur, waarvan het Bbl er één is. Het Bbl bevat de rijksregels voor het bouwen, gebruiken, in stand houden en slopen van bouwwerken. Dat was grotendeels het terrein van het Bouwbesluit 2012.

De technische bouwvoorschriften zijn bij de overgang in grote lijnen beleidsneutraal overgezet. Dat betekent dat de inhoud van de eisen voor veiligheid, gezondheid en bruikbaarheid niet ingrijpend is veranderd. De opbouw, de artikelnummering en de terminologie zijn wel anders. Wie in contracten, bestekken of interne procedures nog naar artikelen uit het Bouwbesluit 2012 verwijst, doet er goed aan die verwijzingen bij te werken.

Welke NEN 1010 geldt onder het Bbl?

Net als het Bouwbesluit stelt het Bbl dat een elektriciteitsvoorziening veilig moet zijn en verwijst het daarvoor naar NEN 1010, de norm voor laagspanningsinstallaties. Het Bbl noemt zelf geen jaartal van de norm. Welke uitgave van NEN 1010 wettelijk is aangewezen, staat in de Omgevingsregeling, de ministeriële regeling onder de Omgevingswet. Daarin is ook bepaald dat alleen de onderdelen van NEN 1010 gelden die technische voorschriften uit oogpunt van veiligheid bevatten.

Bij de start van het Bbl is de aangewezen uitgave niet veranderd ten opzichte van het Bouwbesluit: dat is NEN 1010:2015 met correctieblad C2:2016 en wijzigingsblad A1:2020. De nieuwste uitgave van de norm, NEN 1010:2020, is wel verkrijgbaar, maar is (stand januari 2024) niet in de Omgevingsregeling aangewezen. Voor de wettelijke toets geldt dus nog de 2015-uitgave. Meer over de opbouw en de verschillende uitgaven leest u op de pagina Wat is NEN 1010.

Let op dat NEN 1010:2020 nog niet wettelijk is aangewezen, betekent niet dat u de norm niet mag toepassen. In bestekken en contracten kan een opdrachtgever de nieuwere uitgave voorschrijven. Spreek dan wel expliciet af welke uitgave leidend is, zodat installateur, opdrachtgever en inspecteur hetzelfde toetsingskader hanteren.

Bestaande bouw en nieuwbouw: welke eisen gelden waar?

Het Bbl maakt, net als het Bouwbesluit, onderscheid tussen bestaande bouwwerken en het bouwen van nieuwe bouwwerken. Ook voor een bestaand gebouw met een elektriciteitsvoorziening verwijst het Bbl naar NEN 1010. Bij verbouw speelt daarnaast het begrip "rechtens verkregen niveau": een bestaand kwaliteitsniveau hoeft bij een verbouwing niet automatisch naar het nieuwbouwniveau, maar mag ook niet onder het niveau voor bestaande bouw zakken.

In de inspectiepraktijk wordt een bestaande installatie beoordeeld aan de normuitgave die gold bij aanleg of bij de laatste wijziging, aangevuld met een oordeel over de actuele veiligheid. Een installatie die in 2010 correct is aangelegd, is dus niet ineens "afgekeurd" omdat de wetgeving per 2024 anders is ingericht. Gevaarlijke situaties moeten uiteraard altijd worden opgelost, ongeacht de leeftijd van de installatie.

Wat verandert er niet?

Voor het beheer van elektrische installaties in bedrijfspanden blijft het meeste bij het oude. Het Arbobesluit valt niet onder de Omgevingswet. Artikel 3.4 van het Arbobesluit, dat eisen stelt aan het ontwerp, de uitvoering en het onderhoud van elektrische installaties op de arbeidsplaats, is ongewijzigd. Werkgevers gebruiken NEN 3140 nog steeds om aan te tonen dat zij aan die eisen voldoen.

Ook het onderscheid tussen de verschillende inspecties verandert niet. Een NEN 1010-inspectie is de verificatie bij oplevering of na een wijziging. De periodieke controle van een installatie in gebruik gebeurt volgens NEN 3140, en verzekeraars kunnen daarnaast een Scope 10-inspectie op basis van NTA 8220 eisen. In de praktijk wordt de term "NEN 1010 keuring" breder gebruikt, maar voor uw planning is het verschil wel van belang. Op de pagina NEN 1010 of NEN 3140 leest u hoe de twee normen zich tot elkaar verhouden.

Wat verandert er wel in de praktijk?

De grootste verandering zit voor de meeste bedrijven in de vindplaats en de procedures. Vergunningen en meldingen lopen via het Omgevingsloket, en gemeenten werken met een omgevingsplan in plaats van een bestemmingsplan. Voor bouwwerken in gevolgklasse 1 is tegelijk met de Omgevingswet ook de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking getreden. Daarbij controleert een kwaliteitsborger tijdens de bouw of aan de bouwtechnische regels wordt voldaan, en hoort bij de gereedmelding een dossier voor het bevoegd gezag.

Voor de elektrische installatie betekent dit dat documentatie belangrijker wordt. Meetrapporten, schema's en de verificatie volgens NEN 1010 deel 6 zijn niet alleen nuttig voor uw eigen beheer, maar kunnen ook onderdeel zijn van de onderbouwing richting kwaliteitsborger of gemeente. Een goed opleverdossier is daarmee geen formaliteit meer. In ons artikel over opleveren volgens NEN 1010 deel 6 gaan we daar dieper op in.

Het principe van gelijkwaardigheid blijft onder de Omgevingswet bestaan. U mag van een voorschrift afwijken als u aantoont dat een andere oplossing ten minste dezelfde mate van veiligheid biedt. Voor elektrische installaties wordt hier in de praktijk zelden een beroep op gedaan, maar het kan relevant zijn bij bijzondere installaties of innovatieve oplossingen.

Wat moet u als bedrijf nu doen?

Een acute actie is voor de meeste bedrijfspanden niet nodig. Wel is het een goed moment om een aantal zaken na te lopen:

• Verwijzingen bijwerken: pas verwijzingen naar het Bouwbesluit 2012 in onderhoudscontracten, bestekken en interne procedures aan naar het Bbl.
• Normuitgave vastleggen: spreek bij nieuwbouw en verbouw schriftelijk af welke uitgave van NEN 1010 leidend is, zeker als u de 2020-uitgave wilt laten toepassen.
• Documentatie controleren: ga na of u van recente wijzigingen een verificatierapport volgens NEN 1010 deel 6 en actuele schema's hebt.
• Periodieke inspectie borgen: controleer of de installatie volgens NEN 3140 wordt geïnspecteerd, met een termijn die volgt uit een risicobeoordeling.
• Verantwoordelijkheden beleggen: zorg dat er een aangewezen installatieverantwoordelijke is die het overzicht houdt. Zie ook ons artikel over de installatieverantwoordelijke.

Een overzicht van de relevante regelgeving, van Bbl en Omgevingsregeling tot Arbobesluit en eisen van verzekeraars, vindt u op de pagina wet- en regelgeving.

Vooruitblik: aanwijzing van een nieuwere NEN 1010

De Omgevingsregeling kan worden aangepast zonder dat het Bbl zelf verandert. Een nieuwere uitgave van NEN 1010 kan dus op een later moment worden aangewezen. Wanneer dat gebeurt en welke uitgave het wordt, is op het moment van schrijven niet bekend. Houd er rekening mee dat een nieuwe aanwijzing vooral gevolgen heeft voor nieuwbouw en wijzigingen, en meestal gepaard gaat met overgangsrecht voor projecten die al in voorbereiding zijn.